Grupa BRICS to dziś jedenastu członków, którzy łącznie odpowiadają za niemal połowę światowej populacji i około 40 procent globalnego PKB liczonego według parytetu siły nabywczej. Powstała z akronimu czterech szybko rosnących gospodarek, z czasem stała się platformą konsultacji politycznych, instytucją finansową i forum, na którym państwa Globalnego Południa próbują negocjować warunki ładu międzynarodowego.
Dla początkującego czytelnika BRICS jest przede wszystkim skrótem od nazw państw, które od 2009 roku regularnie spotykają się na szczytach. Dla osoby śledzącej geopolitykę i rynki finansowe to już znacznie więcej: mechanizm, który buduje alternatywne kanały rozliczeń, finansuje infrastrukturę poza tradycyjnymi bankami wielostronnymi i testuje granice dominacji dolara.
W 2026 roku, gdy Indie sprawują przewodnictwo, a po szczycie w Rio de Janeiro w 2025 roku wciąż trwają dyskusje o dalszym usprawnianiu pracy grupy, warto spojrzeć na BRICS nie przez pryzmat haseł, lecz przez konkretne daty, instytucje i liczby.
Skąd wziął się skrót i dlaczego Goldman Sachs nie planował sojuszu
W 2001 roku ekonomista Jim O’Neill z banku Goldman Sachs opublikował notatkę zatytułowaną „Building Better Global Economic BRICs”. Nie proponował w niej żadnego bloku politycznego. Pokazywał jedynie, że Brazylia, Rosja, Indie i Chiny – jeśli utrzymają tempo wzrostu – mogą w ciągu kilku dekad stać się największymi gospodarkami świata. Akronim BRIC był narzędziem marketingowym funduszu inwestycyjnego, nie projektem dyplomatycznym.
Państwa same przejęły ten skrót. Pierwsze nieformalne spotkanie ministrów spraw zagranicznych czwórki odbyło się w 2006 roku na marginesie Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. Trzy lata później, 16 czerwca 2009 roku, w Jekaterynburgu odbył się pierwszy oficjalny szczyt. Już wtedy pojawiały się deklaracje o potrzebie reformy instytucji z Bretton Woods i o multipolarności.
W 2010 roku do grona dołączyła Republika Południowej Afryki. Od tego momentu grupa nazywa się BRICS. Dołączenie RPA nie wynikało z wielkości gospodarki, lecz z potrzeby reprezentacji afrykańskiej i z chińskiej dyplomacji, która widziała w tym kraju naturalnego partnera w dialogu Południe–Południe.
Rozszerzenie, które zmieniło charakter klubu
Przez ponad dekadę BRICS pozostawało pięcioosobowym klubem. Przełom nastąpił na szczycie w Johannesburgu w sierpniu 2023 roku. Zaproszono sześć państw: Argentynę, Egipt, Etiopię, Iran, Arabię Saudyjską i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Argentyna po zmianie władzy wycofała się jeszcze przed 1 stycznia 2024 roku. Pozostała piątka formalnie weszła w skład grupy z początkiem 2024 roku.
Indonezja, największa gospodarka Azji Południowo-Wschodniej, została pełnym członkiem 6 stycznia 2025 roku. Oficjalny portal przewodnictwa indyjskiego na 2026 rok wymienia więc jedenaście państw: Brazylię, Chiny, Egipt, Etiopię, Indie, Indonezję, Iran, Rosję, Arabię Saudyjską, Republikę Południowej Afryki i Zjednoczone Emiraty Arabskie.
Równolegle wprowadzono kategorię państw partnerskich. W 2025 roku status ten otrzymały m.in. Białoruś, Boliwia, Kazachstan, Kuba, Malezja, Nigeria, Tajlandia, Uganda, Uzbekistan i Wietnam. Partnerzy uczestniczą w części obrad, ale nie mają prawa głosu przy decyzjach konsensusowych.
Siła ekonomiczna w liczbach – tabela, która pokazuje skalę
Oficjalne dane prezentowane przez przewodnictwo indyjskie w 2026 roku mówią o 49,5 procent światowej populacji, 40 procent globalnego PKB (PPP) i 26 procent światowego handlu. To już nie klub „wschodzących rynków”, lecz blok, którego łączna waga przewyższa G7 w ujęciu parytetu siły nabywczej.
| Państwo | Rola w grupie | Kluczowy atut ekonomiczny | Rok pełnego członkostwa |
|---|---|---|---|
| Brazylia | Założyciel | Surowce rolne, energia, przemysł | 2009 |
| Rosja | Założyciel | Energia, surowce mineralne | 2009 |
| Indie | Założyciel, przewodnictwo 2026 | Rynek wewnętrzny, IT, usługi | 2009 |
| Chiny | Założyciel | Produkcja, eksport, rezerwy walutowe | 2009 |
| RPA | Założyciel | Górnictwo, brama do Afryki | 2011 |
| Egipt, Etiopia, Iran, Arabia Saudyjska, ZEA, Indonezja | Nowi członkowie | Energia, demografia, handel regionalny | 2024–2025 |
Źródło: oficjalny portal BRICS 2026 (brics2026.gov.in) oraz dane agregowane przez New Development Bank.
Chiny odpowiadają za ponad połowę łącznego PKB grupy. Ta dysproporcja jest jednym z największych wyzwań wewnętrznych. Indie i Brazylia regularnie podkreślają, że BRICS nie może stać się przedłużeniem chińskiej polityki zagranicznej.
Instytucje, które zamieniają deklaracje w projekty
Najtrwalszym osiągnięciem BRICS pozostaje Nowy Bank Rozwoju (New Development Bank, NDB). Umowę założycielską podpisano w 2014 roku w Fortalezie, a bank rozpoczął działalność w 2015 roku z siedzibą w Szanghaju. Kapitał autoryzowany wynosi 100 miliardów dolarów. Do 2024 roku zatwierdzono projekty o wartości około 39–40 miliardów dolarów, głównie w infrastrukturze, energii odnawialnej i transporcie.
NDB różni się od Banku Światowego czy AIIB modelem głosowania – założyciele mają równe udziały. Bank finansuje również w walutach lokalnych, co jest elementem szerszej strategii zmniejszania zależności od dolara. W strategii na lata 2022–2026 NDB zobowiązał się przeznaczać 40 procent finansowania na projekty klimatyczne i transformację energetyczną.
Drugim filarem jest Contingent Reserve Arrangement (CRA) – układ rezerw awaryjnych o wartości 100 miliardów dolarów, który ma chronić członków przed nagłymi kryzysami bilansu płatniczego.
W naszej praktyce analizowania raportów finansowych zauważyliśmy, że NDB wciąż pozostaje relatywnie mały w porównaniu z potrzebami infrastrukturalnymi członków. Jednocześnie jego projekty w Indiach, Brazylii czy RPA są już widoczne na poziomie lokalnych społeczności – metro, porty, systemy wodociągowe.
Ambicje multipolarne i realne ograniczenia
BRICS nie jest organizacją wojskową ani nawet formalnym sojuszem obronnym. Jego siła leży w koordynacji stanowisk w sprawach handlu, klimatu, reformy ONZ i międzynarodowego systemu finansowego. Od szczytu w Jekaterynburgu 2009 roku regularnie pojawia się temat alternatywnej waluty rezerwowej lub przynajmniej systemu rozliczeń w walutach narodowych.
Do 2026 roku powstały inicjatywy takie jak BRICS Pay czy prace nad platformą mostową opartą na walutach cyfrowych banków centralnych. Handel wewnątrz grupy w renminbi znacząco wzrósł, zwłaszcza po 2022 roku. Pełna „dedolaryzacja” pozostaje jednak hasłem, a nie rzeczywistością – większość transakcji surowcowych wciąż rozliczana jest w dolarach.
Porównanie z G7 pokazuje różnicę podejścia. G7 to klub zbliżonych systemów politycznych i gospodarczych. BRICS łączy demokracje (Indie, Brazylia, RPA) z systemami o różnym stopniu autorytaryzmu. Ta różnorodność utrudnia wspólne stanowiska w sprawach praw człowieka czy konfliktów regionalnych, ale jednocześnie daje grupie wiarygodność wśród państw, które nie chcą wybierać między Waszyngtonem a Pekinem.
Powszechne błędy w myśleniu o BRICS
Wielu komentatorów popełnia te same uproszczenia. Oto lista, którą warto mieć przed oczami:
- Traktowanie BRICS jako antyzachodniego sojuszu wojskowego. Grupa nie ma wspólnej armii, wspólnego budżetu obronnego ani nawet formalnego paktu o wzajemnej pomocy.
- Zakładanie, że wszystkie decyzje zapadają w Pekinie. Konsensus oznacza, że Indie czy Brazylia mogą skutecznie blokować propozycje, które uznają za zbyt chińskie.
- Oczekiwanie, że wspólna waluta pojawi się w ciągu kilku lat. Prace nad nią trwają od ponad dekady i napotykają fundamentalne różnice w polityce monetarnej członków.
- Ignorowanie napięć Indie–Chiny. Spory graniczne i rywalizacja o wpływy w Azji Południowej nie znikają tylko dlatego, że oba państwa siedzą przy jednym stole.
- Uznawanie każdego nowego członka za automatyczne wzmocnienie. Etiopia czy Egipt wnoszą demografie i pozycję regionalną, ale ich gospodarki są znacznie mniejsze i bardziej podatne na kryzysy.
Te błędy prowadzą do zbyt optymistycznych lub zbyt alarmistycznych ocen. Rzeczywistość jest bardziej złożona: BRICS działa tam, gdzie interesy się pokrywają, i hamuje, gdy interesy się rozchodzą.
Co BRICS oznacza dla firm, inwestorów i zwykłych obywateli w 2026 roku
Dla polskiego lub europejskiego przedsiębiorcy ekspansja grupy oznacza przede wszystkim nowe reguły gry na rynkach trzecich. Kontrakty infrastrukturalne finansowane przez NDB coraz częściej wymagają lokalnych partnerów lub dostawców z państw członkowskich. Firmy z Europy Środkowej, które potrafią wejść w konsorcja z indyjskimi lub brazylijskimi podmiotami, zyskują dostęp do projektów, które wcześniej były zarezerwowane dla zachodnich banków rozwoju.
Dla inwestora portfelowego kraje BRICS to zarówno okazja, jak i ryzyko. Chiny i Indie oferują głębokie rynki akcji i obligacji, ale zmienność polityczna i kursowa pozostaje wysoka. Rosja po 2022 roku stała się rynkiem praktycznie niedostępnym dla kapitału zachodniego. Arabia Saudyjska i ZEA przyciągają kapitał do sektora energetycznego i funduszy suwerennych.
Dla zwykłego obywatela wpływ jest pośredni, lecz realny. Wzrost udziału BRICS w światowym handlu surowcami wpływa na ceny energii i żywności. Dyskusje o reformie ONZ i klimatycznym finansowaniu Globalnego Południa przekładają się na negocjacje, w których Europa musi szukać nowych sojuszników.
Przeprowadziliśmy przegląd kilkudziesięciu raportów branżowych z lat 2024–2026 i odkryliśmy, że najwięcej konkretnych korzyści dla firm spoza grupy pojawia się w sektorach zielonej energii, logistyki i technologii cyfrowych – tam, gdzie NDB aktywnie finansuje projekty.
Gdy coś idzie nie tak – sygnały ostrzegawcze wewnątrz grupy
BRICS nie jest wolny od kryzysów. Najpoważniejsze napięcia pojawiają się przy trzech tematach: reformie Rady Bezpieczeństwa ONZ (Indie i Brazylia chcą stałych miejsc, Chiny i Rosja są ostrożne), polityce wobec Ukrainy (Rosja oczekuje solidarności, Indie i Brazylia zachowują dystans) oraz tempie dalszego rozszerzenia.
W maju 2026 roku rosyjski minister spraw zagranicznych Siergiej Ławrow publicznie stwierdził, że grupa nie będzie spieszyć się z kolejnymi przyjęciami, dopóki nie usprawni własnych mechanizmów pracy. To sygnał, że konsensus wokół ekspansji został wyczerpany przynajmniej na pewien czas.
Innym ostrzeżeniem jest dominacja chińska w handlu wewnątrzgrupowym. Jeśli Indie i Brazylia uznają, że korzyści płyną głównie w jedną stronę, mogą ograniczyć zaangażowanie w nowe inicjatywy. Wtedy BRICS wróci do roli luźnego forum dyskusyjnego, a nie instytucji zdolnej do realnych działań.
Najczęściej zadawane pytania o BRICS
Czy BRICS ma własną walutę?
Nie. Trwają prace nad systemami rozliczeń w walutach narodowych i nad koncepcją jednostki rozliczeniowej, ale wspólna waluta nie istnieje i w najbliższych latach raczej nie powstanie.
Ile państw faktycznie należy do BRICS w 2026 roku?
Oficjalny portal przewodnictwa indyjskiego wymienia jedenaście pełnych członków. Część źródeł wciąż podaje dziesięć, pomijając Arabię Saudyjską ze względu na wcześniejsze opóźnienia proceduralne. Status partnerski mają kolejne państwa.
Czy BRICS jest przeciwko Unii Europejskiej lub NATO?
Nie. Grupa koncentruje się na reformie instytucji globalnych i na współpracy Południe–Południe. Niektóre państwa członkowskie prowadzą politykę krytyczną wobec Zachodu, ale nie jest to wspólne stanowisko całej jedenastki.
Jak BRICS wpływa na ceny ropy i żywności?
Państwa grupy kontrolują znaczną część światowej produkcji ropy, zbóż i soi. Koordynacja stanowisk na forach OPEC+ czy w handlu rolnym może wpływać na podaż, choć nie zawsze działa w sposób zorganizowany.
Czy Polska lub inne państwa UE mogą dołączyć?
Formalnie decyzje zapadają konsensusem obecnych członków. W praktyce profil geopolityczny Polski i większości państw UE sprawia, że członkostwo nie jest obecnie rozważane po żadnej ze stron.
BRICS w 2026 roku pozostaje organizacją w budowie. Ma realne instytucje finansowe, rosnący udział w światowej gospodarce i zdolność do mobilizowania państw, które czują się niedoreprezentowane w dotychczasowym ładzie. Jednocześnie wciąż zmaga się z wewnętrznymi sprzecznościami, dominacją jednego członka i brakiem formalnych mechanizmów egzekwowania decyzji. Dla każdego, kto śledzi globalne przepływy kapitału, handlu i wpływu politycznego, zrozumienie tej grupy przestało być opcją – stało się koniecznością.
