W 2026 roku Polacy cofną wskazówki zegarów o godzinę w nocy z 24 na 25 października, dokładnie o trzeciej nad ranem przechodząc z czasu letniego środkowoeuropejskiego na czas środkowoeuropejski. Ta noc przyniesie dodatkową godzinę snu, ale jednocześnie skróci popołudnia i przyspieszy moment, w którym zmrok ogarnie ulice miast oraz pola. System, który pozornie dotyczy tylko wskazówek, w rzeczywistości wpływa na rytm pracy, samopoczucie milionów osób i nawet na rozkłady pociągów oraz samolotów.
Zmiana czasu w Polsce i całej Unii Europejskiej nadal obowiązuje na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 4 marca 2022 roku, które przedłużyło dotychczasowe zasady do końca 2026 roku. Mimo że Parlament Europejski już w 2019 roku opowiedział się za rezygnacją z sezonowych przestawień, brak porozumienia między państwami członkowskimi sprawił, że rytuał trwa dalej. Dla wielu osób oznacza to coroczne starcie własnego zegara biologicznego z decyzjami administracyjnymi.
Historia tego rozwiązania sięga głębiej niż współczesne rozporządzenia. Pomysł Benjamin Franklin zapisał w 1784 roku w formie satyrycznego felietonu, lecz prawdziwe wprowadzenie nastąpiło podczas I wojny światowej. Niemcy i Austro-Węgry 30 kwietnia 1916 roku przesunęły wskazówki, by oszczędzać węgiel na potrzeby frontu. Na ziemiach polskich pod zaborami oraz okupacją zmiana pojawiła się wtedy po raz pierwszy. Po odzyskaniu niepodległości Polska stosowała ją nieregularnie – raz w 1919 roku, później podczas okupacji hitlerowskiej, a po wojnie w latach 1945–1949 oraz 1957–1964. Stałe, coroczne przestawianie wprowadzono dopiero w 1977 roku, w odpowiedzi na kryzys energetyczny lat siedemdziesiątych. Od 1996 roku Polska dostosowała się do unijnych terminów: ostatnia niedziela marca na czas letni i ostatnia niedziela października na czas zimowy.
Dokładne daty w 2026 roku – kiedy dokładnie cofamy wskazówki
W 2026 roku przejście na czas zimowy nastąpi w nocy z soboty 24 października na niedzielę 25 października. O godzinie 3:00 wskazówki cofniemy na 2:00. To oznacza, że formalnie 25 października 2026 roku będzie trwał o godzinę dłużej niż zwykła doba. Dla porównania, przejście na czas letni zaplanowano na noc z 28 na 29 marca – wtedy o 2:00 przestawimy zegarki na 3:00 i stracimy godzinę snu.
Poniższa tabela pokazuje, jak wyglądały i będą wyglądać daty w ostatnich latach według rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów:
| Rok | Przejście na czas letni (z 2:00 na 3:00) | Przejście na czas zimowy (z 3:00 na 2:00) |
|---|---|---|
| 2023 | 26 marca (noc z 25 na 26) | 29 października (noc z 28 na 29) |
| 2024 | 31 marca (noc z 30 na 31) | 27 października (noc z 26 na 27) |
| 2025 | 30 marca (noc z 29 na 30) | 26 października (noc z 25 na 26) |
| 2026 | 29 marca (noc z 28 na 29) | 25 października (noc z 24 na 25) |
Źródło danych: rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 marca 2022 r. w sprawie wprowadzenia i odwołania czasu letniego środkowoeuropejskiego w latach 2022–2026.
Dlaczego wciąż przestawiamy zegarki? Cele sprzed wieku kontra dzisiejsza rzeczywistość
Pierwotnym uzasadnieniem była oszczędność energii. W 1916 roku dodatkowe światło dzienne miało ograniczyć spalanie węgla w lampach i fabrykach. Współczesne badania pokazują jednak, że efekt ten jest marginalny. Metaanalizy z Uniwersytetu Karola w Pradze oraz analizy Polskiego Instytutu Energetyki wskazują na oszczędności rzędu 0,3–0,8 procent rocznego zużycia energii elektrycznej. W praktyce zyski z krótszego wieczornego oświetlenia często niweluje większe zużycie energii na ogrzewanie chłodniejszych poranków wiosną lub na klimatyzację w cieplejszych jesiennych popołudniach. W erze LED-ów i pomp ciepła argument energetyczny stracił dawną siłę.
Znacznie poważniejsze są skutki zdrowotne. Przesunięcie czasu zaburza rytm dobowy, który u człowieka ewoluował przez miliony lat w synchronizacji ze wschodem i zachodem słońca. Szczególnie niebezpieczne jest przejście na czas letni wiosną – wtedy tracimy godzinę snu. Badania opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences oraz analizy American Heart Association wykazują wzrost liczby zawałów serca, udarów mózgu i wypadków drogowych w dniach bezpośrednio po zmianie. Jesienne cofnięcie zegarków przynosi zwykle łagodniejsze konsekwencje, choć i ono dezorientuje osoby z zaburzeniami snu, starszych pacjentów oraz dzieci. Naukowcy z American Academy of Sleep Medicine konsekwentnie zalecają rezygnację z sezonowych zmian na rzecz stałego czasu standardowego, który lepiej współgra z naturalnym cyklem światła.
Jak zmiana czasu wpływa na codzienne życie – od pociągów po zegar biologiczny
W noc zmiany czasu koleje i linie lotnicze muszą precyzyjnie dostosować rozkłady. Niektóre pociągi „znikają” z rozkładu na godzinę lub jadą z opóźnieniem, by uniknąć kolizji czasowych. Kierowcy zawodowi korzystający z tachografów cyfrowych muszą ręcznie skorygować czas urządzenia, ponieważ tachograf zawsze pracuje w UTC. Osoby pracujące na nocne zmiany mogą odczuć różnicę w wynagrodzeniu lub w planowaniu odpoczynku – choć polskie prawo nie przewiduje specjalnych regulacji na tę jedną noc, pracodawcy często stosują dodatkowe rozliczenia.
Dla zwykłego człowieka najważniejsze jest to, co dzieje się w organizmie. Zegar biologiczny w podwzgórzu nie przestawia się z dnia na dzień. Po jesiennym cofnięciu wskazówek wiele osób budzi się wcześniej niż zwykle, a wieczorem szybciej odczuwa senność. To zjawisko bywa korzystne dla „skowronków”, lecz u „sów” może pogłębiać chroniczny niedobór snu. Rolnicy i osoby pracujące na świeżym powietrzu zauważają, że poranki stają się jaśniejsze, co ułatwia pracę, ale popołudnia ciemnieją szybciej – dzieci wracające ze szkoły mogą trafiać już w półmrok.
Praktyczne wskazówki, jak łagodnie przejść na czas zimowy
Kilka dni przed zmianą warto stopniowo przesuwać porę kładzenia się spać o 10–15 minut wcześniej każdego wieczoru. Ekspozycja na światło dzienne rano – nawet krótkie wyjście na balkon lub spacer – pomaga organizmowi szybciej zsynchronizować się z nowym czasem. Unikanie ekranów na godzinę przed snem i utrzymanie stałej temperatury w sypialni (18–20°C) zmniejsza ryzyko problemów z zasypianiem. Osoby z chronicznymi chorobami serca lub zaburzeniami snu powinny skonsultować się z lekarzem – czasem drobna zmiana dawki leków lub dodatkowa konsultacja ze specjalistą snu bywa wskazana.
Urządzenia elektroniczne – telefony, komputery, smartwatche – w większości przypadków przestawiają się automatycznie dzięki sygnałowi NTP. Starsze zegary mechaniczne, piekarniki czy samochody z manualną regulacją wymagają ręcznej korekty. Warto sprawdzić ustawienia w samochodzie przed dłuższą trasą w weekend zmiany czasu.
Czy to już ostatnie przestawianie? Perspektywy na najbliższe lata
W 2026 roku zmiany czasu nadal będą obowiązywać. Rozporządzenie obejmuje okres do końca roku, a Komisja Europejska zaleciła państwom członkowskim kontynuację dotychczasowych zasad. W Polsce pojawiają się głosy polityczne za wprowadzeniem stałego czasu letniego środkowoeuropejskiego (UTC+2), co miałoby wydłużyć jasne popołudnia i wspierać gospodarkę oraz turystykę. Przeciwnicy wskazują jednak na problemy z transportem międzynarodowym – różnice czasu z Niemcami czy Czechami mogłyby skomplikować rozkłady kolejowe i lotnicze. Niektórzy eksperci proponują nawet kompromis półgodzinny, który funkcjonuje już w kilku krajach świata.
Na razie jednak w październiku 2026 roku cofniemy zegarki po raz kolejny. Ta godzina snu, którą zyskamy, będzie jednocześnie przypomnieniem, że czas – zarówno ten na tarczach zegarków, jak i ten biologiczny – pozostaje polem nieustannego negocjowania między naturą a decyzjami administracyjnymi. A kiedy wskazówki przesuną się z powrotem na 2:00, warto przez chwilę posłuchać, jak własne ciało reaguje na tę sztuczną ingerencję w naturalny rytm dnia.
