Polska, jako jeden z najbardziej emisyjnych krajów Unii Europejskiej, płaci realne miliardy złotych rocznie za emisję CO2 w ramach unijnego systemu ETS. Budżet państwa zarabia na aukcjach uprawnień do emisji, ale polskie firmy – przede wszystkim energetyka – wydają znacznie więcej, bo nasz miks energetyczny oparty na węglu generuje deficyt uprawnień. W 2025 roku dochody Skarbu Państwa z aukcji sięgnęły około 3,85 miliarda euro, lecz koszty ponoszone przez spółki energetyczne przekraczają te kwoty o dziesiątki miliardów, co ostatecznie ląduje w rachunkach za prąd i ogrzewanie każdego z nas.
Ten niewidzialny ciężar nie jest tylko suchą liczbą w sprawozdaniach KOBiZE. Przekłada się na wyższe ceny energii, którą płacimy w domach, sklepach i fabrykach. Jednocześnie system zwraca część pieniędzy poprzez fundusze modernizacyjne i klimatyczne, które wspierają termomodernizację czy OZE. W 2026 roku średnia cena uprawnienia oscyluje wokół 80-85 euro za tonę, a prognozy na kolejne miesiące wskazują na dalszy wzrost do ponad 100 euro. To oznacza, że rachunek za emisję CO2 nie maleje – wręcz przeciwnie, staje się coraz bardziej dotkliwy dla gospodarki opartej na paliwach kopalnych.
Najważniejsze jednak, że te pieniądze nie znikają w próżni. Część wraca do Polski w formie dotacji na zieloną transformację, ale duża część zasila unijne fundusze lub budżety innych krajów. Dla zwykłego Kowalskiego oznacza to droższy prąd dziś i potencjalnie jeszcze wyższe koszty ogrzewania jutro, gdy ruszy ETS2. Bilans jest złożony: płacimy dziś, by uniknąć katastrofy klimatycznej jutro, ale cena tej transformacji spada przede wszystkim na barki polskiego węgla i domowych budżetów.
Jak działa unijny system ETS i dlaczego Polska jest w nim szczególnym graczem
Unijny system handlu emisjami CO2, czyli ETS, to mechanizm cap-and-trade, który od 2005 roku ogranicza całkowitą ilość dwutlenku węgla emitowanego przez największe gałęzie przemysłu i energetykę. Firmy dostają lub kupują na aukcjach uprawnienia do emisji – jedno uprawnienie to jedna tona CO2. Jeśli emitują więcej, muszą dokupić brakujące na rynku. Jeśli mniej – mogą sprzedać nadwyżkę. Całość działa jak wielka giełda, na której cena uprawnienia odzwierciedla presję redukcyjną.
W Polsce ten system boli szczególnie mocno, bo nasz miks energetyczny wciąż opiera się w ponad 60 procentach na węglu kamiennym i brunatnym. Jedna megawatogodzina prądu z węgla generuje średnio 0,8-1,1 tony CO2 – dwukrotnie więcej niż z gazu czy OZE. W efekcie polskie elektrownie i ciepłownie muszą kupować setki milionów ton uprawnień rocznie. KOBiZE, czyli Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami, pilnuje rozliczeń i organizuje aukcje polskich uprawnień na platformie EEX. W styczniu 2026 roku Polska sprzedała w dwóch aukcjach ponad 3 miliony uprawnień po średniej cenie 84,91 euro, zgarniając prawie 259 milionów euro tylko w jednym miesiącu.Kobize
Ale to tylko jedna strona medalu. Druga to deficyt, czyli „luka ETS”. Polska emituje więcej, niż dostaje darmowych alokacji, dlatego firmy dokupują uprawnienia od innych krajów. W 2022 roku luka wyniosła 86 milionów ton, co przełożyło się na wydatek rzędu 33 miliardów złotych. W 2023 energetyka wydała 41,9 miliarda złotych, podczas gdy państwo zarobiło na aukcjach tylko 24,7 miliarda. Różnica? Trafia do budżetów innych państw i unijnych funduszy – Modernisation Fund, Innovation Fund czy REPowerEU.Business Insider
Ten mechanizm działa jak wielka redystrybucja. Kraje czystsze zarabiają na sprzedaży nadwyżek, a my – płacimy. I choć cena uprawnienia w 2025 roku średnio wynosiła około 73 euro, to w 2026 roku prognozy Veyt mówią nawet o 104 euro średnio. To nie jest abstrakcja. To konkretny impuls, który przyspiesza odejście od węgla, ale też podnosi koszty życia tu i teraz.
Bilans finansowy: ile zarabia państwo, a ile tracą firmy i gospodarka
Państwo na ETS zarabia solidnie. Od 2013 do końca 2025 roku Polska zebrała z aukcji ponad 31 miliardów euro. W rekordowym 2021 roku było to aż 5,59 miliarda euro. Te pieniądze trafiają do budżetu i w teorii powinny wspierać cele klimatyczne – co najmniej połowa musi iść na ochronę klimatu.
W praktyce jednak polskie spółki energetyczne płacą więcej, niż państwo zarabia. W 2023 roku PGE, Tauron, Enea i Orlen wydały razem 41,9 miliarda złotych na uprawnienia. Różnica 17 miliardów złotych odpłynęła za granicę lub do unijnych funduszy. W latach 2021-2023 szacowany outflow z gospodarki to ponad 47 miliardów złotych. To nie jest strata w sensie dosłownym – te pieniądze kupują prawo do emisji, ale jednocześnie finansują transformację w całej Europie.
| Rok | Wydatki energetyki (mld zł) | Przychody państwa z aukcji (mld zł) | Różnica / outflow (mld zł) |
|---|---|---|---|
| 2022 | ok. 32 | 22 | +33 (luka ETS) |
| 2023 | 41,9 | 24,7 | 17,3 |
| 2025 (szacunek) | ok. 42 | ok. 16-17 | ok. 25+ |
Dane powyżej pochodzą z analiz Business Insider oraz raportów KOBiZE. Różnica pokazuje, jak bardzo nasz węglowy miks generuje dodatkowe koszty.
Codzienny rachunek – ile płacimy my, zwykli odbiorcy prądu i ciepła
Kiedy włączasz światło albo włączasz ogrzewanie, płacisz też za emisję CO2. W rachunku za prąd koszt uprawnień stanowi obecnie 15-30 procent ceny, a w przypadku elektrowni węglowych nawet 50-68 procent kosztów wytwarzania. Średnia rodzina 4-osobowa płaci rocznie kilkaset złotych więcej właśnie przez ETS – szacunki z Wysokich Napięć mówią o około 300 złotych bezpośrednio z produkcji prądu plus setki więcej w formie dotacji dla górnictwa i utrzymania starych bloków.
To nie jest tylko teoria. W 2025 roku wzrost cen uprawnień przełożył się na wyższe taryfy G11 i G12. Przedsiębiorcy odczuwają to jeszcze mocniej – huty, cementownie, zakłady chemiczne przenoszą koszty na produkty, co podbija inflację. A jednak system działa: emisje w sektorze ETS w Polsce spadają, choć wolniej niż w Europie Zachodniej.
ETS2 nadchodzi – nowe obciążenia dla domów, samochodów i ogrzewania
Od 2027 (lub 2028 w razie opóźnienia) rusza ETS2 – osobny system dla budynków i transportu drogowego. Dostawcy paliw będą kupować uprawnienia za emisje z benzyny, diesla, gazu i węgla do ogrzewania. Przy cenie 60 euro za tonę dodatkowy koszt dla gospodarstwa domowego ogrzewanego węglem może wynieść nawet 372 euro rocznie, przy 180 euro – ponad 1000 euro. Dla typowego domu na węglu to dodatkowe 300-1000 złotych na tonie paliwa.
Polska ma jednak dostać potężne rekompensaty: około 11,4 miliarda euro z Social Climate Fund plus bezpośrednie przychody z aukcji ETS2 szacowane na 20-73 miliardy euro w latach 2027-2032. Te pieniądze mają iść na dopłaty do termomodernizacji, pompy ciepła, samochody elektryczne i wsparcie najuboższych. To szansa, ale też ogromne wyzwanie logistyczne – trzeba szybko modernizować miliony domów, które dziś grzeją się węglem.
Gdzie naprawdę trafiają te miliardy i co z nimi robimy
Pieniądze z ETS nie idą do Brukseli w całości. Większość zostaje w krajowym budżecie, ale raporty NIK pokazywały, że nie zawsze trafiają dokładnie tam, gdzie powinny – czasem na rekompensaty dla energochłonnych branż czy inne cele. W ostatnich latach jednak coraz więcej idzie na Czyste Powietrze, dotacje do OZE, modernizację sieci i transport publiczny.
Z unijnego Modernisation Fund Polska dostała miliardy na bloki gazowe i OZE jako most do pełnej dekarbonizacji. To nie jest strata – to inwestycja, która w długim terminie obniży rachunki. Ale tempo jest kluczowe. Im wolniej odejdziemy od węgla, tym drożej będzie płacić za emisje.
Droga do przodu – szanse i wyzwania polskiej gospodarki w erze zielonej transformacji
System ETS to nie kara, a potężny bodziec. Polska ma ogromny potencjał w OZE – wiatr na Bałtyku, fotowoltaika, biomasa, wodór. Firmy, które już dziś inwestują w niskoemisyjne technologie, zyskują przewagę. Orlen, PGE czy Tauron ogłaszają kolejne bloki gazowe i farmy wiatrowe, bo wiedzą, że przy cenie 100 euro za tonę węgiel przestaje się opłacać.
Dla nas, zwykłych ludzi, oznacza to wyższe rachunki w krótkim terminie, ale szansę na tańszą, czystszą energię w przyszłości. Klucz leży w wykorzystaniu funduszy – jeśli dobrze spożytkujemy miliardy z ETS i ETS2 na ocieplenie domów, pompy ciepła i elektryfikację transportu, to rachunek klimatyczny przestanie być ciężarem, a stanie się inwestycją w zdrowsze powietrze i niższe rachunki za 10-15 lat.
Polska płaci dziś za emisję CO2 więcej niż wiele krajów, bo historycznie postawiliśmy na węgiel. Ale właśnie dlatego mamy też największą szansę na skok technologiczny. Wszystko zależy od tego, czy te miliardy wrócą do nas w formie realnej transformacji – nie tylko na papierze, ale w każdym domu i fabryce. Rozmowa o tym dopiero się zaczyna, a stawka jest wysoka: nasza konkurencyjność, czyste powietrze i rachunki na najbliższe dekady.
