Luksemburg w 2026 roku odegrał rolę reżysera, który w jednym sezonie wystawił aż kilka aktów dramatu pod tytułem „kredyty frankowe”. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał serię orzeczeń, które dosłownie przesunęły linię frontu w sporach między kredytobiorcami a bankami — od styczniowej sprawy C-902/24 Herchoski, przez kwietniowe trio Jangielak, Rzepacz i Falucka, aż po wyrok w sprawie Hańczynek z końca kwietnia. Każde z tych orzeczeń uderzało w inny punkt sporny: wymagalność roszczeń, przedawnienie, słuszność, skuteczność aneksów.
Dla zwykłego frankowicza efekt jest brutalnie prosty — bank nie może już „straszyć” odsetkami za opóźnienie ani liczyć na to, że sędzia uratuje go z opałów „względami słuszności”, kiedy zaspał z pozwem o zwrot kapitału. Z drugiej strony Trybunał nie podarował konsumentom wszystkiego — wyraźnie powiedział, że bankowi należy się zwrot wypłaconego kapitału, tylko że na warunkach unijnej dyrektywy 93/13, a nie własnych regulaminowych sztuczek.
Wskaźnik wygranych spraw kredytobiorców utrzymuje się w okolicach 97–98 procent, a w 2025 roku polskie sądy zakończyły blisko 127 tysięcy postępowań frankowych. To nie jest już niszowy spór — to największa konsumencka batalia w historii III RP, a wyroki TSUE z 2026 roku wyznaczają jej kolejny rozdział.
Styczniowy grom z jasnego nieba — sprawa Herchoski C-902/24
22 stycznia 2026 roku Trybunał odpalił rakietę, na którą banki nie były gotowe. W sprawie C-902/24 (Herchoski) sędziowie luksemburscy uznali, że dopóki sąd krajowy prawomocnie nie stwierdzi nieważności umowy kredytu frankowego, bank w ogóle nie może postawić swojej wierzytelności w stan wymagalności. Brzmi technicznie? Skutki są bardzo konkretne — bank traci możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie i pozbawiony zostaje narzędzia presji, którym przez lata grał konsumentów do upadłego.
Praktyka wyglądała tak: kredytobiorca pozywa o ustalenie nieważności, a bank w odpowiedzi rzuca kontrpowództwo o zwrot kapitału i straszy odsetkami narastającymi z każdym tygodniem. To była taktyka „kto pierwszy mrugnie”, a frankowicz zazwyczaj mrugał, bo perspektywa kilkudziesięciu tysięcy złotych dodatkowych odsetek odbierała sen. Po orzeczeniu Herchoski ten mechanizm trafił do kosza — bank odzyska sam kapitał, ewentualnie z odsetkami liczonymi dopiero od momentu prawomocnego unieważnienia umowy.
Co więcej, orzeczenie świetnie współgra z listopadowym wyrokiem C-746/24 dotyczącym tzw. pozwów SLAPP — czyli kontrpowództw banków, które dla zwykłych kredytobiorców były formą procesowego nacisku. Trybunał wprost stwierdził, że przedsiębiorca nie powinien używać swojej pozycji do dręczenia konsumenta dodatkowymi roszczeniami, jeśli ten korzysta z praw wynikających z dyrektywy 93/13.
Kwietniowe trio — kiedy bank zaspał i co się wtedy dzieje
16 kwietnia 2026 roku TSUE wydał trzy orzeczenia jednego dnia: Jangielak (C-752/24), Rzepacz (C-753/24) oraz Falucka (C-901/24). Wszystkie dotyczyły jednego wątku — przedawnienia roszczeń banków o zwrot kapitału. Bank ma standardowo trzy lata na takie roszczenie, ale przez lata stosował kreatywne wybiegi, żeby ten termin obejść.
W sprawie Jangielak chodziło o pozew „wyprzedzający” — bank składał własne powództwo jeszcze zanim sąd prawomocnie stwierdził nieważność umowy, licząc, że dzięki temu przerwie bieg przedawnienia. Trybunał powiedział: można, ale nie zawsze i nie bez kontroli. Sprawa Rzepacz dotyczyła sytuacji, w której bank ewidentnie zaspał — termin minął i kredytodawca próbował ratować się argumentem „względów słuszności” i „zasad współżycia społecznego”. Tu Trybunał był bardziej zniuansowany — nie zamknął bankom drogi całkowicie, ale wyraźnie podkreślił, że sąd krajowy musi badać każdą sprawę indywidualnie i ważyć interes konsumenta.
Sprawa Falucka (C-901/24) była najbarwniejsza — dotyczyła kredytu w mBanku z 2007 roku na blisko 1,96 mln złotych, gdzie po unieważnieniu w styczniu 2021 roku bank wytoczył nowe powództwo dopiero w grudniu 2022. Trybunał musiał rozstrzygnąć, czy moment wszczęcia postępowania przez konsumenta wpływa na bieg przedawnienia roszczeń banku — i znów wprowadził subtelne, ale ważne ograniczenia.
Poniższa tabela porządkuje, czego dokładnie dotyczyły kwietniowe wyroki i jakie wnioski z nich płyną dla zwykłego kredytobiorcy.
| Sygnatura | Nazwa zwyczajowa | Główne zagadnienie | Co to znaczy dla frankowicza |
|---|---|---|---|
| C-752/24 | Jangielak | Czy pozew banku przerywa przedawnienie przed prawomocnym wyrokiem o nieważności | Trudniej bankowi zabezpieczyć się przed przedawnieniem „wyprzedzającym pozwem” |
| C-753/24 | Rzepacz | Czy względy słuszności mogą uratować przedawnione roszczenie banku | Sędzia może to uwzględnić, ale wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach |
| C-901/24 | Falucka | Wpływ wszczęcia sprawy przez konsumenta na bieg przedawnienia banku | Konsument nie odpowiada za to, że bank zwleka z własnym roszczeniem |
| C-744/24 | P.W. | Kredyt konsumencki — odsyła do rozliczeń na bazie dyrektywy 93/13 | Sądy wznawiają zawieszone sprawy, masowy ruch w kalendarzach |
Źródła danych: Trybunał Sprawiedliwości UE (curia.europa.eu), portal Rzeczpospolita (rp.pl).
Ministerstwo Sprawiedliwości 24 kwietnia 2026 roku wydało własne stanowisko interpretacyjne, sporządzone przez dr Anetę Wiewiórowską-Domagalską — pełnomocniczkę ministra ds. ochrony praw konsumenta. Resort nie ukrywał, że kwietniowe wyroki wpłyną na ostateczny kształt ustawy frankowej, a w szczególności na losy spornych zapisów dotyczących potrącenia w art. 5 i 18 projektu.
Co tak naprawdę zmieniło się dla osoby z kredytem CHF
Frankowicz, który dziś rozważa pozew albo właśnie czeka na rozprawę, dostał kilka nowych narzędzi — i kilka nowych pytań, na które musi sobie odpowiedzieć. Przede wszystkim spokój: era „bankowego straszaka” w postaci kontrpowództwa z odsetkami się skończyła. Po drugie, jeśli bank dopiero teraz chce żądać zwrotu kapitału od umowy zakwestionowanej kilka lat temu, jest spora szansa, że jego roszczenie zwyczajnie się przedawniło.
Z mojego doświadczenia w obserwowaniu spraw frankowych — a śledzę je od czasów słynnej sprawy Dziubak (C-260/18) — widzę powtarzający się schemat. Klienci, którzy ruszają z pozwem dopiero teraz, są często lepiej poinformowani niż ci, którzy zaczęli w 2019 czy 2020 roku. Wiedzą, co podpisać, na co uważać w oświadczeniach konsumenckich i kiedy sięgnąć po zarzut przedawnienia.
Lista praktycznych skutków kwietniowych orzeczeń wygląda mniej więcej tak:
- Wstrzymanie naliczania odsetek dla banku — kredytodawca nie zarobi już dodatkowo na zwłoce konsumenta, dopóki nie ma prawomocnego wyroku unieważniającego umowę. To realnie dziesiątki tysięcy złotych mniej w portfelu banku w pojedynczej sprawie.
- Otwarte drzwi do zarzutu przedawnienia — jeśli twoja sprawa zaczęła się reklamacją czy pozwem kilka lat temu, a bank dopiero teraz przebudza się z własnym roszczeniem, masz solidny grunt pod nogami.
- Ograniczone „względy słuszności” — sędziom trudniej będzie ratować banki przedawnionymi furtkami; zasada efektywności prawa unijnego stoi nad zasadami współżycia społecznego.
- Mocniejsza pozycja w negocjacjach ugodowych — banki, widząc, ile ryzykują przed sądem, częściej proponują ugodę po pozwie; tylko BNP Paribas wygrał prawomocnie zaledwie 0,8 procent postępowań.
- Wznowienie zawieszonych spraw — Sąd Najwyższy postanowieniem III CZP 15/25 wstrzymał część postępowań w oczekiwaniu na TSUE; po kwietniowych wyrokach maszyna ruszyła z miejsca.
Każdy z tych punktów ma swoją cenę i swoje pułapki. Ograniczenie odsetek dotyczy okresu do prawomocnego wyroku, a nie po nim — dlatego po unieważnieniu trzeba sprawnie rozliczyć się z bankiem, zanim odsetki znów zaczną biec. Zarzut przedawnienia trzeba zgłosić w odpowiednim momencie procesowym, bo przegapienie terminu to klasyczna pomyłka frankowicza działającego samodzielnie.
Aneks frankowy w spirali — sprawa Hańczynek C-246/25
30 kwietnia 2026 roku Trybunał dorzucił do tej już bardzo bogatej kolekcji jeszcze jedno orzeczenie — w sprawie C-246/25 (Hańczynek). Tym razem temat był specyficzny: umowa złotowa, do której bank doczepił aneks indeksacyjny do franka szwajcarskiego. Pytanie brzmiało: czy w razie stwierdzenia abuzywności aneksu sąd ma usunąć tylko sam aneks (i wrócić do pierwotnej, „bezpiecznej” umowy złotowej), czy też wywalić wszystko — i aneks, i zmienioną nim umowę.
Z punktu widzenia konsumenta to różnica fundamentalna. Pierwszy scenariusz oznacza, że klient wraca do uczciwego kredytu w złotówkach, z którym żył przed feralnym aneksem. Drugi to klasyczna nieważność całej umowy z koniecznością wzajemnych rozliczeń. Trybunał wybrał drogę pośrednią — sąd krajowy ma badać, czy aneks dało się oddzielić od pozostałej części umowy bez naruszenia jej istoty, kierując się przede wszystkim interesem konsumenta.
To istotne, bo aneksy frankowe to często „spokojny kąt” w zbiorze spraw frankowych — banki przez lata twierdziły, że skoro klient sam podpisał aneks zmieniający warunki, to nie ma podstaw do podważania całej umowy. Po kwietniowym wyroku ta linia obrony się sypie.
Ustawa frankowa na ostatniej prostej — i jej napięta relacja z TSUE
Polski rząd od miesięcy pracuje nad ustawą frankową, która miała w zamierzeniu „uporządkować” rozliczenia po unieważnieniu umów CHF. Problem w tym, że jej projekt — zwłaszcza w zakresie art. 5 i 18 dotyczących potrącenia — chwiał się przy każdym kolejnym wyroku TSUE.
Posiedzenie sejmowych komisji zaplanowane na 15 kwietnia 2026 roku zostało odwołane na ostatnią chwilę — co dziwnym trafem zbiegło się w czasie z dniem przed luksemburskimi wyrokami. 29 kwietnia posłowie wrócili do tematu, a Ministerstwo Sprawiedliwości zaczęło sygnalizować otwartość na poprawki. Strona konsumencka jednoznacznie domaga się wyrzucenia zapisów o wydłużeniu terminu na zgłoszenie potrącenia — bo to ułatwienie dla banków, nie dla kredytobiorców.
Tabela poniżej porównuje kluczowe punkty sporne projektu ustawy z tym, co wynika z najnowszych wyroków TSUE.
| Zagadnienie | Pierwotny projekt ustawy | Linia TSUE z 2026 r. |
|---|---|---|
| Termin potrącenia przez bank | Wydłużenie do 3 miesięcy po wycofaniu pozwu | Brak preferencji proceduralnych dla przedsiębiorcy |
| Wymagalność roszczenia banku | Niedoprecyzowana | Dopiero po prawomocnym unieważnieniu (C-902/24) |
| Przedawnienie | Standardowe trzy lata | Trzy lata, ale z silną ochroną konsumenta (C-752/24) |
| Aneksy frankowe | Brak osobnej regulacji | Możliwy powrót do umowy złotowej (C-246/25) |
Źródło: stanowiska Ministerstwa Sprawiedliwości oraz analizy portali franknews.pl i prawo.pl.
Banki w odwrocie — liczby, które mówią same za siebie
Statystyki za 2025 i pierwszy kwartał 2026 roku są bezwzględne. Polskie sądy zakończyły blisko 127 tysięcy postępowań frankowych, a w sądach okręgowych wskaźnik opanowania wpływu spraw przekroczył 200 procent — oznacza to, że kończono dwa razy więcej spraw niż wpływało nowych. Banki przegrywają 95–98 procent prawomocnych spraw, a niektóre instytucje — jak BNP Paribas — mogą się pochwalić wskaźnikiem wygranych na poziomie marnych 0,8 procent.
BNP Paribas zaraportował za pierwszy kwartał 2026 roku spadek zysku netto o 49 procent rok do roku, a łączny wpływ ryzyka hipotek frankowych na koniec tego okresu wyniósł 2,8 mld zł. Współczynnik pokrycia aktywnego portfela rezerwami osiągnął astronomiczne 216,7 procent. Innymi słowy — bank zarezerwował dwa razy więcej, niż jest dziś warty pozostały portfel kredytów CHF.
To realna lekcja ekonomii: spory frankowe nie są już problemem księgowym, są problemem strategicznym całego sektora. Coraz więcej banków szuka ugód, bo tańsze jest dogadanie się z klientem niż ciągnięcie trzyletniego procesu, którego wynik wszyscy znają z góry.
Kto może jeszcze pozwać i kiedy — praktyczne wskazówki na 2026 rok
Najczęstsze pytanie, jakie pada w kancelariach: „Spłaciłem kredyt frankowy pięć lat temu, czy jeszcze mogę coś zrobić?”. Odpowiedź jest mniej oczywista, niż się wydaje. Roszczenia konsumenta o zwrot nienależnych świadczeń biegną od momentu, w którym klient dowiedział się o abuzywności klauzul — a nie od dnia spłaty kredytu. Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 25/22 ustalił, że bieg przedawnienia roszczeń konsumenta zaczyna się od chwili, gdy świadomie zakwestionował on klauzule abuzywne.
Kilka praktycznych kroków, które warto podjąć w 2026 roku:
- Zlokalizuj swoją umowę i historię spłat — bez kompletu dokumentów żadna kancelaria nie ruszy sprawy. Jeśli zgubiłeś papiery, banki mają obowiązek wydać kopię na pisemny wniosek.
- Sprawdź klauzule indeksacyjne lub denominacyjne — to one są tu sercem sporu. Większość umów z lat 2004–2010 zawiera klauzule abuzywne, ale każdy przypadek jest indywidualny.
- Zrób kalkulację „ile do odzyskania” — internetowe kalkulatory frankowicza dają pierwsze przybliżenie, ale ostateczna kwota zależy od kursu CHF/PLN z daty rozliczenia i sposobu spłat.
- Wybierz wyspecjalizowaną kancelarię — sprawy frankowe to obecnie osobna specjalizacja, a różnica między pełnomocnikiem doświadczonym a okazjonalnym potrafi wynieść kilkaset tysięcy złotych w pojedynczej sprawie.
- Rozważ ugodę z bankiem, ale na chłodno — propozycje ugodowe banków są coraz lepsze, ale nadal zwykle gorsze niż wyrok sądowy; nie podpisuj nic, czego nie skonsultowałeś z prawnikiem.
Średni czas trwania sprawy frankowej w 2026 roku to około dwa lata i osiem miesięcy w pierwszej instancji, choć rekordy bicia rejestruje się w obie strony — od czterech miesięcy do prawie siedmiu lat. To dłużej niż perspektywa zaplanowanego remontu kuchni, ale krócej niż pozostały okres kredytowania w większości przypadków.
Czego można spodziewać się w drugiej połowie 2026 i 2027 roku
Kalendarz jeszcze się nie wyczerpał. Nadal toczy się sprawa C-831/24 (Machski), w której opinia Rzecznika Generalnego ma być wydana 11 czerwca 2026 roku, a sam wyrok zapadnie najprawdopodobniej dopiero w 2027 roku. Trybunał zajmie się tam pytaniem o relację między dyrektywą konsumencką a polskimi przepisami o nieważności. Sprawa C-23/25 (Sutuska) czeka na finalne orzeczenie po opinii Rzecznika Generalnego z połowy kwietnia 2026 roku.
W tle pojawiają się też nowe fronty — sprawy WIBOR i sprawy kredytów w euro. Coraz częściej kredytobiorcy złotowi i euro-kredytobiorcy idą tą samą drogą co frankowicze, kwestionując sposób ustalania oprocentowania. To jest moment, w którym mechanizm wypracowany przez frankowiczów staje się szablonem dla nowych grup konsumenckich.
Sąd Najwyższy w pierwszym kwartale 2026 roku wydał kilkanaście orzeczeń potwierdzających teorię dwóch kondykcji, mimo niejednoznacznego wyroku TSUE z czerwca 2025 (C-396/24). Polski porządek rozliczeń pozostaje więc stabilny — konsument odzyskuje pełne wpłaty, bank odzyskuje wypłacony kapitał, a wzajemne potrącenia robi się dopiero na końcu.
Frankowicz w 2026 roku ma więc lepszą pozycję niż kiedykolwiek wcześniej — i to nie jest pusta deklaracja, ale konsekwencja serii precyzyjnych unijnych orzeczeń. Banki to wiedzą, prawnicy to wiedzą, sędziowie to wiedzą. Pytanie brzmi już tylko jedno: czy w gąszczu spraw, pozwów, kontrpowództw i poprawek do ustawy uda się znaleźć moment, by faktycznie tę przewagę wykorzystać. Bo prawo, nawet najlepsze, działa tylko wtedy, gdy ktoś się po nie schyli.
